Historia i Kultura Publicystyka

Bartosz Florek: Zbigniew Stypułkowski – zapomniany sługa narodu

Dziś obchodzimy ważną rocznicę urodzin wybitnego Polaka. Człowieka, który może być dla nas wzorem w życiu codziennym w służbie Ojczyźnie. Mowa tu o Zbigniewie Stypułkowskim. Za kilka dni będzie miała również miejsce jeszcze jedna, równie ważna rocznica – 40. rocznica jego śmierci. Warto więc z tego względu zapoznać się bliżej z historią jego życia.

Młodość


Zbigniew Stypułkowski urodził się 26 marca 1904 roku w Warszawie. Był synem Olgi i Franciszka Stypułkowskich, miał dwóch braci: Jerzego i Janusza. W wieku sześciu lat rozpoczął edukację w gimnazjum im. Gen. Pawła Chrzanowskiego w Warszawie. W 1916 roku wstąpił do tajnej organizacji o nazwie „Narodowy Związek Koleżeński”. W pierwszych dniach odzyskania przez Polskę niepodległości był dowódcą jednego z oddziałów „Pogotowia Młodzieży” – straży o charakterze milicyjnym, która uczestniczyła w rozbrajaniu Niemców. Na kształt jego narodowego światopoglądu najbardziej wpłynęły dzieła Henryka Sienkiewicza i Myśli Nowoczesnego Polaka autorstwa Romana Dmowskiego, którego uznawał za swojego „duchowego przywódcę”.
Świadomy obowiązków wobec Ojczyzny zgłosił się jako ochotnik do Wojska Polskiego i wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej, będąc żołnierzem pociągu pancernego Lb. 16 „Mściciel”.

Czasy studenckie

Jeszcze jako uczeń zaczął pasjonować się obradami Sejmu Ustawodawczego i jego pracami nad konstytucją Rzeczypospolitej. W 1921 roku zdał maturę i wstąpił na wydział prawa i nauk politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. Na początku studiów został członkiem korporacji akademickiej „Aquilionia”, a w latach 1922-1928 był jej prezesem (warto wspomnieć, że był również prezesem filistrów tej korporacji). W 1925 na zjeździe młodzieży akademickiej w Wilnie został wybrany na wiceprezesa Naczelnego Komitetu Akademickiego (NKA), obejmującego swą działalnością wszystkie krajowe środowiska akademickie. Był także działaczem Związku Akademickiego „Młodzież Wszechpolska” – największej organizacji akademickiej w II Rzeczypospolitej o charakterze narodowym. Od wiosny 1927 pełnił obowiązki prezesa NKA. W 1925 ukończył studia wyższe i zdał egzamin sędziowski oraz adwokacki.
W 1927 ożenił się z Aleksandrą Rabską. Natomiast 6 maja 1929 roku urodził się jego syn, Andrzej.

Najmłodszy poseł II RP

Po zamachu majowym związał się z tworzonym przez Romana Dmowskiego Obozem Wielkiej Polski.
W 1930 skutecznie kandydował z okręgu Biała Podlaska w wyborach na posła na Sejm RP III kadencji z listy Stronnictwa Narodowego. Został najmłodszym posłem polskiego Sejmu, a swój mandat sprawował do 1935 roku.

Podczas swojej służby narodowi jako poseł często dawał się we znaki władzom sanacyjnym: obdarzony wówczas młodzieńczym temperamentem słynął z ostrości swoich wystąpień, był świetnym mówcą. W czasie sprawowania funkcji posła kilka razy uczestniczył w honorowych pojedynkach, m.in. z przyszłym marszałkiem Sejmu, znacznie od niego starszym Bogusławem Miedzińskim, który z mównicy obraził młodzież narodową. Jeden z tych pojedynków pozostawił mu na twarzy szeroką szramę.

Stypułkowski z zawodu był adwokatem i znakomitym obrońcą w sprawach karnych. W okresie lat trzydziestych w wielu procesach bronił działaczy narodowych, m.in. Adama Doboszyńskiego podczas jego procesu we Lwowie, który był oskarżony o kierowanie tzw. wyprawą myślenicką.
Od 1930 do 1937 był prezesem Zarządu Okręgowego Stronnictwa Narodowego na Podlasiu i członkiem Rady Naczelnej Stronnictwa.

W 1937 roku po spotkaniu na komersie korporacji akademickiej Arconia z marszałkiem Edwardem Rydzem-Śmigłym został usunięty z władz Stronnictwa Narodowego i zawieszony w prawach członka SN.


II wojna światowa

Po agresji Niemiec na Polskę zgłosił się na ochotnika do Wojska Polskiego, aczkolwiek finalnie jego oddział nie skonfrontował się z niemieckim najeźdźcą. Po ataku ZSRR na Polskę wraz ze swoim oddziałem na Wołyniu trafił do niewoli sowieckiej i został wywieziony do obozu jenieckiego w Talicy. Na mocy porozumienia niemiecko-sowieckiego w listopadzie 1939 roku wydano go Niemcom i trafił do obozu przejściowego w Małaszewiczach niedaleko Terespola. Potem znalazł się w obozie o nazwie Stalag IV B w Mühlberg, a następnie w Stalagu VII A w Moosburgu, kilkadziesiąt kilometrów od Monachium.

Z niewoli został zwolniony wiosną w 1940 roku i udał się do Warszawy, gdzie spotkał się ze swoją rodziną. Kilka tygodni po powrocie do Warszawy na krótki czas został aresztowany przez Gestapo. Po tych wydarzeniach rzucił się w wir konspiracji w ramach działalności w Stronnictwie Narodowym. By uniknąć aresztowania, posługiwał się fałszywymi dokumentami, ukrywając się pod nazwiskiem Zbigniew Czempiński. Kolejnym środkiem ostrożności zarówno dla niego, jak i jego rodziny był fikcyjny rozwód z żoną. Pomimo podjętych działań, mających na celu zwiększyć bezpieczeństwo, w listopadzie 1943 roku jego rodzina (żona Aleksandra i matka) została aresztowana, a następnie trafiła do obozów koncentracyjnych w Niemczech.

W 1942 został członkiem Tymczasowej Komisji Rządzącej, a następnie Wojennego Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego.

Sprzeciwiał się połączeniu Narodowej Organizacji Wojskowej z ZWZ-AK na warunkach zaproponowanych przez Komendę Główną ZWZ/AK. Niemniej jednak był zwolennikiem podporządkowania NOW jednolitym siłom zbrojnym: twierdził, że istnienie obok siebie szeregu związków zbrojnych podporządkowanych oddzielnym ośrodkom dowodzenia doprowadziłoby nieuchronnie do przyszłej wojny domowej. W konsekwencji dążył także do skonsolidowania pomniejszych organizacji wojskowych, które nie były scalone z powstającą wtedy Armią Krajową. Był autorem nazwy podziemnej organizacji zbrojnej, która zjednoczyła kilkanaście organizacji wojskowych (mowa również i o tej części NOW, która nie weszła w skład AK) – Narodowe Siły Zbrojne, liczące w szczytowym okresie rozwoju ok. 75 tysięcy ludzi.

Na początku stycznia 1944 roku Stypułkowski, który był sekretarzem generalnym Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej (1943-44), podjął rozmowy scaleniowe z przedstawicielami Armii Krajowej. W konsekwencji 7 marca tego samego roku doszło do podpisania umowy scaleniowej NSZ i AK, której był sygnatariuszem. Jak wspominał, był to jego najszczęśliwszy dzień w okresie przebywania w podziemiu niepodległościowym.

Wraz z synem uczestniczył w Powstaniu Warszawskim. W listopadzie 1944 roku współzałożył Narodowe Zjednoczenie Wojskowe.

Nowa okupacja
Wyparcie Niemców z ziem polskich wymagało podjęcia odpowiednich działań przywódców polskiego państwa podziemnego. Pod pretekstem rozmów w związku z wykonaniem postanowień konferencji jałtańskiej wraz z innymi liderami podziemia niepodległościowego został zwabiony przez Iwana Sierowa do Pruszkowa i aresztowany przez NKWD, a następnie wywieziony na moskiewską Łubiankę. Podczas śledztwa jako jedyny nawet formalnie odmówił przyznania się do winy.

Był sądzony w pokazowym procesie szesnastu, mającym na celu zdyskredytować przywódców Polskiego Państwa Podziemnego w oczach całego świata. W czerwcu 1945 został skazany na 4 miesiące więzienia. Do Polski powrócił w sierpniu tego samego roku.

Na emigracji

Zagrożony aresztowaniem wraz z synem opuścił Ojczyznę 30 listopada 1945 roku jako wywieziony przez oficerów 1 Dywizji Pancernej w konwoju UNRRA. Przez Niemcy udał się do Włoch i wstąpił do 2 Korpusu Polski. W 1946 ewakuował się wraz z jego żołnierzami do Wielkiej Brytanii. Tam wraz z synem połączył się z matką i żoną, które przetrwały wojnę.

Podczas życia na obczyźnie był aktywnym działaczem Stronnictwa Narodowego.
W 1951 roku wydał książkę pt. „W zawierusze dziejowej”. Następne jej wydanie ukazało się pt. „Zaproszenie do Moskwy”. Książka ta jest bardzo bogatym źródłem historycznym w postaci wspomnień autora z czasów, w jakich było mu dane żyć (szczególnie mowa tu o II wojnie światowej). Zawiera również fotografie.

Od 1954 do 1966 roku był członkiem Egzekutywy Zjednoczenia Narodowego (EZN) – władz wykonawczych Rady Jedności Narodowej, odpowiednika rządu na emigracji.
Po śmierci Józefa Lipskiego został przedstawicielem EZN w Waszyngtonie, do 1970 roku był jego następcą.

Zmarł 30 marca 1979 roku w Londynie. Spoczął na cmentarzu Gunnersbury.

Zbigniew Stypułkowski był człowiekiem, który całe swoje życie poświęcił służbie narodowi polskiemu. Niestety nie zajął on zasłużonego miejsca w pamięci narodowej – powinno to ulec zmianie. Celem tego artykułu jest wskrzeszenie tego wspaniałego Polaka w naszej pamięci.
Pokażmy, że pamiętamy!

Bartosz Florek


Źródło:
1. Zbigniew Stypułkowski „Zaproszenie do Moskwy”
2. https://audiovis.nac.gov.pl/search/





Please follow and like us:
Social Network Widget by Acurax Small Business Website Designers