Publicystyka Województwo

Narodowa Organizacja Kobiet (1919) w Łódzkiem

Była odpowiedzią endecji na coraz większe aspiracje pań na początku XX. wieku. Choć sanacyjne rywalki zarzucały jej działalność „antypaństwową”, a złośliwi dopatrują się u jej członkiń wyłącznie antysemityzmu1, NOK zdołała zaangażować tysiące kobiet. Były wśród nich zwolenniczki endecji oraz chadecji, katoliczki i protestantki, przedstawicielki ziemiaństwa oraz pracujące mieszkanki miast – 25 tysięcy kobiet tylko w województwie łódzkim. Ich łódzka liderka Wanda Ładzina (na zdjęciu), jako jedna z pierwszych kobiet zasiadła w polskim Sejmie.

NOK2Polki zdobyły prawa wyborcze w 1918 roku. Wszystkie ugrupowania polityczne rozpoczęły zaciętą walkę o ich głos – szczególnie w obliczu zbliżających się wyborów do Sejmu Ustawodawczego (1919). Socjaliści i radykalni ludowcy chętnie wznosili hasła równouprawnienia, lecz w praktyce nie zawsze byli skorzy do wcielenia ich w życie – nawet wewnątrz własnych struktur2. W 1918 roku, z inicjatywy endecji powstała Narodowa Organizacja Wyborcza Kobiet (NOWK). W założeniu miała przygotować kobiety do ich nowej roli – roli wyborczyń. Po wyborach przekształciła się w autonomiczną organizację. Prócz swego zaangażowania w bieżące sprawy polityczne, członkinie NOK zajmowały się działalnością wychowawczą i dobroczynną.

W Łodzi akces do Organizacji zgłosiły następujące instytucje: sekcja kobiet przy Magistracie, Chrześcijańska Demokracja, pracownice poczty, telefonów, kobiety pracujące w sądownictwie, Zrzeszenie Kobiet Pracujących Zawodowo, Stowarzyszenie Ochroniarek, Stowarzyszenie Pielęgniarek, pracownice „Kropli Mleka”, Bractwo „Żywej Róży”, Macierz Szkolna, nauczycielki szkół elementarnych, bałuckie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, ewangeliczki z parafii św. Trójcy, Stowarzyszenie Sług Katolickich, Towarzystwo Śpiewacze im. Ignacego Jana Paderewskiego, Towarzystwo Śpiewacze im. Stanisława Moniuszki oraz Chór Ewangelicki. W 1922 roku, w województwie łódzkim do Narodowej Organizacji Kobiet należało 25 000 kobiet. W latach 30. liczba ta znacząco zmalała, głównie z powodu wewnętrznych tarć spowodowanych coraz silniejszym wpływom kierownictwa Stronnictwa Narodowego.

Łódzka siedziba NOK mieściła się początkowo przy ulicy Moniuszki 11, zaś pod koniec lat 30. – przy ulicy Wierzbowej 40. Łodzianki podejmowały kwestie takie, jak walka z pornografią i handlem żywym towarem, troska o wychowanie fizyczne, czytelnictwo, społeczna oświata oraz popieranie przemysłu krajowego i polskiego handlu (za pewne stąd oskarżenia o „antysemityzm”). Łódzkie działaczki zaangażowały się również w plebiscyt na Górnym Śląsku (1921): „Kobiety! Siostry! Do nas należy spieszyć z ofiarą, znieść żywność, śpiących i niesłyszących wołania braci górnośląskich obudzić.” – nawoływały w swych ulotkach członkinie łódzkiej NOK.

NOK1W Łodzi, na czele Organizacji stanęła polityk Związku Ludowo-Narodowego, Wanda Ładzina (1884-1966). Z wykształcenia pielęgniarka, studiowała w Paryżu, zdobywając tytuł instruktorki sanitarnej. Prowadziła kursy dla łódzkich robotników. Ukończyła Wyższą Szkołę im. Królowej Saskiej w Dreźnie, Szkołę Gersona w Warszawie, studiowała również malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych. Podczas I wojny światowej pracowała jako sanitariuszka we Francji, awansując do stopnia kapitana służby sanitarnej. Do Łodzi powróciła w 1919 roku, gdzie zaangażowała się w działalność Narodowej Organizacji Kobiet. W 1922 roku zdobyła mandat poselski. Przez pięć następnych lat zasiadała w kole poselskim ZL-N, pracowała w komisjach sejmowych: Ochrony Pracy, Opieki Społecznej oraz w Komisji Inwalidzkiej. Na forum sejmowym domagała się likwidacji ograniczeń praw cywilnych kobiet. Postulowała uregulowanie statusu zatrudnionych kobiet i pracujących nieletnich. Wnioskowała o uregulowanie sytuacji prawnej dzieci nieślubnych. Swoją pensją poselską wspierała żłobek i łódzką sekcję „Ratujmy Dzieci”. Była żoną Juliana Łady – prawnika i członka łódzkiego zarządu Związku Ludowo-Narodowego. Zmarła w 1966 roku w Paryżu. Spoczęła na polskim cmentarzu Les Champeaux w Montmorency.

Co roku organizowano zjazdy wojewódzkie Narodowej Organizacji Kobiet. Jeden z nich zgromadził 5000 kobiet (23 października 1927 roku). Podczas spotkania omówiono projekt ustawy przedstawionej w Sejmie przez posłankę Wandę Ładzinę „o karach za porzucenie rodziny”. Działalność NOK nie ograniczała się wyłącznie do Łodzi. Silne ogniwo Organizacji stanowił oddział w Piotrkowie Trybunalskim. Obok działalności politycznej, członkinie koncentrowały się na aktywności kulturalno-oświatowej: organizowały amatorskie przedstawienia teatralne, zbiórki i kwesty na rzecz potrzebujących oraz czytelnie, z których mogli korzystać mieszkańcy miasta. Równie aktywna była placówka w Kaliszu. Tamtejsze członkinie NOK utworzyły w 1928 roku Uniwersytet Powszechny im. Henryka Sienkiewicza. Wszechnica funkcjonowała z przerwami do lat 30.. Stworzyły również przedszkole, organizowały kolonie letnie dla dzieci. Aktywną działalność prowadził także oddział w Sieradzu.

Marta Niemczyk

Źródła:

  • Obóz narodowy w Łódzkiem w latach 1926-1939, Krzysztof Waldemar Mucha, Ibidem, Łódź 2009, s. 94, 132

  • Kobiety i świat polityki w niepodległej Polsce 1918 – 1939, red. Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1996 s. 54, 149-153

1 http://annadryjanska.natemat.pl/15431,matki-zony-antysemitki

2 M. Śliwa, Kobiety w parlamencie Drugiej Rzeczpospolitej, w: Kobiety i świat polityki w niepodległej Polsce 1918 – 1939, red. Anna Żarnowska, Andrzej Szwarc, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 1996, s. 55

Animated Social Media Icons by Acurax Responsive Web Designing Company