Publicystyka

Narodowy solidaryzm Jana Ludwika Popławskiego

Jan Ludwik Popławski („Wiatr”) urodził się 17 stycznia 1854 w Bystrzejowicach Pierwszych koło Lublina. Jego działalność konspiracyjna związana była z okresem studiów na Uniwersytecie Warszawskim. Wielokrotnie aresztowany, w rezultacie zesłany w głąb Rosji , gdzie dane mu było spędzić 4 lata. Po powrocie do kraju rozpoczął współpracę w pismem Aleksandra Świętochowskiego- „Prawda”, ale zrażony otwarciem współpracownika na socjalistów, postanowił założyć własny tygodnik- „Głos”.  Następnym etapem w jego życiu było związanie się z Ligą Polską, a z czasem objęcie w niej funkcji komisarza.  Po serii kolejnych aresztowań i zamknięciu tygodnika, Popławski przeprowadził się do Lwowa, gdzie rozpoczął współpracę w Romanem Dmowskim. Ten okres jego życia miał ogromny wpływ na budowanie polskiej ideologii narodowo- demokratycznej.

          Jan Ludwik Popławski był typem indywidualisty, jak przeczytać możemy z relacji bliskich współpracowników, pełnienie roli przywódcy czy organizatora nie należało do jego najmocniejszych stron.  Cechami wyróżniającymi go było całkowite zaangażowanie dla idei oraz budowanie nowej jakości myśli politycznej w Polsce. Zmarł 12 marca 1908 r. w Warszawie. Oto jakimi słowami pożegnał go podczas pogrzebu Roman Dmowski: „Do tej całej pracy pchało go serce- żywo bijące do wszystkiego, co się z losami ojczyzny wiąże, otaczające gorącą  miłością wszystko co do niej należy, kochające cały naród we wszystkich przeszłych i przyszłych jego pokoleniach. […] Ponad Myślą polską i polskim uczuciem górowało wielkie sumienie polskie i wielkie poczucie odpowiedzialności- nie tej pospolicie dość rozumnej- odpowiedzialności przed współczesnymi, która nie pozwalała narażać ich na cierpienia i ofiary, ale tej głęboko pojętej odpowiedzialności dziejowej, przed tymi, którzy nam ojczyznę w spuściźnie zostawili, i przed tymi, którzy po nas przyjdę, a którym ja przekazać mamy. ”

 Narodowość i naród na podstawie artykułu: „Co to jest naród?”

         W swoim artykule „Co to jest naród? ” ukazanym w czasopiśmie Polak, Popławski podjął próbę zdefiniowania podstawowych pojęć, takich jak narodowość i naród. Według niego narodowość to wielka, spójna i niezwalczona siła, naród zaś, to ludzie przez tą siłę związani. Publicysta wyróżnił czynniki spajające Polaków, będące budulcem ich narodowej tożsamości. Zwrócił uwagę na rolę jednolitego języka zapewniającego bezpieczeństwo, pozwalającego uzyskać pomoc a w końcu wyrazić swoje potrzeby i uczucia. Popławski zaznaczył, że potrzeba porozumiewania się wspólną mową wynika z naturalnych cech każdego człowieka i jest nierozerwalnym elementem jego życia. Na łamach swojego artykułu, opisał zasady działania znanego nam zjawiska. Dostrzegł analogię pomiędzy językiem a relacjami międzyludzkimi-„Zżywamy się snadnie z tymi, co nas zrozumieć mogą, a zachowujemy obojętność całkiem naturalną względem innych, co ani nas pojmą, ani na słowa nie odpowiedzą ”. Reasumując, wspólna mowa pozwala na budowanie więzi, poprzez wyrażanie uczuć i potrzeb. Jest również sposobem na pozyskiwanie wiedzy, samodoskonalenie się czy wyrabianie charakteru.

          Kolejnym czynnikiem generującym naród, nadającym mu swoisty charakter jest ludowe przyzwyczajenie czyli zwyczaj. Popławski dostrzega jego ogromną wartość i zasługi. Wspólny zwyczaj jest według niego osiągnięciem dziejowym, udoskonalanym przez kolejna pokolenia. Obyczaje związane z uroczystościami rodzinnymi, świętami nadają im szczególne znaczenie, wyznaczają rytm życia. Popławski po raz kolejny odwołuje się do przykładów z życia codziennego, przytacza sytuację emigracji podczas której chętniej nawiązujemy kontakt w osobami, którym nasze obyczaje nie sa obce- „Swojsko i dobrze czujemy się miedzy rodakami, których obyczaje są do naszych całkiem podobne, a obco i smutno w otoczeniu ludzi, mających na każdy wypadek życiowy obyczaj zupełnie od naszego inny.”

          Nie bez znaczenia jest również tradycja, Popławski oznacza ja mianem: „skarbu doświadczeń, przekonań, uczuć i mądrości; skarbu gromadzonego przez szereg pokoleń i wciąż podawanego pokoleniom następnym”. To właśnie dzięki niej, kolejne generacje polaków mogą poznawać dawne dzieje, bohaterów, chwalebne czyny. Tradycja dostarcza gotowe wskazówki, tłumaczy pewne zależności, opisuje wzorce zachowań- „I tak np. my Polacy, pomimo wielu wad naszych byliśmy zawsze waleczni w boju i gotowi dać życie za ojczyznę i szlachetna sprawę, stad w tradycji naszej jest męstwo, szlachetność i nie szczędzenie własnego życia. Wrogowie próbują nas dziś rozproszyć, rozdzielić, zniszczyć naszą wszechstronna spójnię, ale na próżno.”

          To co wypełnia tradycję, nierozerwalnie idzie z nią w parze, jest historia danej społeczności. Ma ona o tyle szczególną wartość, że ukazuje rożne, czasem odmienne aspekty. Przedstawia stan społeczeństwa na przełomie dziejów, jest nauczycielką, pokazuje w jakim kierunku zmierzać, do jakich wartości się odwoływać. I tak wytwarza poczucie odpowiedzialności, wyrabia charaktery, kształtuje pokolenia.

          Ostatni z wymienionych elementów, składających się na budowanie tożsamości narodu, Popławski upatruje w kulturze. W sposób zdecydowany zaznacza nasza odrębność, indywidualność. Przywołuje przedstawicieli wielu dziedzin sztuki z których możemy być dumni. Twierdzi, że „całe zastępy uczonych, poetów, artystów – malarzy i rzeźbiarzy, rozumnych i gorliwych działaczy […]  sprawiają, że kultura nasza starodawna i wciąż rosnąca w siłę, to bogactwo nasze. ”

          W podsumowaniu Popławski wysnuwa tezę, że naród, który przepełniony jest wymienionymi wcześniej cechami nie może przeminąć. Społeczeństwo, które na przestrzeni dziejów wyrobiło w sobie poczucie odrębności, posługuje się wspólna mową, odwołuje się do tych samych zwyczajów, tradycji czy historii nie zostanie ostatecznie pokonane przez żadnego wroga. Dzięki aktywności i zaangażowaniu ludzi głęboko zakorzenionych w swoim narodzie, każda klęska może być przeobrażona w ostateczne zwycięstwo.

  Narodowy Solidaryzm

          Głęboka wrażliwość na sprawy społeczne oraz poczucie odpowiedzialności skłoniły Popławskiego do nieco innego zdefiniowania słowa naród, lud; pojęcia interesu oraz solidaryzmu narodowego.

Hasła głoszone przez Popławskiego były zgodne z „Programem Stronnictwa Demokratyczno- Narodowego w zaborze rosyjskim”- „Temu dynamicznemu pojęciu kwestii socjalnej odpo­wiada nasz program, uważając „za pierwsze zadanie stron­nictwa prawdziwie demokratycznego równoległe z podno­szeniem wszelkimi środkami dobrobytu klas pracujących wyrabianie w nich tych zdolności, które umożliwią im sa­moistne działanie i wcielenie w życie swych dążeń i ideałów”W jego publicystyce słowo lud nie oznacza ludności wiejskiej, jest określeniem wszystkich warstw społecznych, których sposobem utrzymania jest praca, zarówno fizyczna jak i intelektualna. Tak więc do ludu zaliczyć możemy nie tylko chłopów, będących wówczas najliczniejszą z warstw, ale i szlachtę ziemiańską. W swoich tekstach publicysta polemizował ze stwierdzeniem, że szlachta powinna być głównym przedstawicielem narodu, nadawać ton życiu politycznemu. Krytykował jej bierną postawę oraz degenerację, zaznaczał, że nie zajmuje się ona sprawami pozostałych warstw, wyzyskuje je nie nawiązując z nimi polemiki . W tym momencie warto sobie postawić pytanie, dlaczego w skład ludu weszła również inteligencja, jaki cel upatrywał w jej działaniu Popławski? Odpowiedz jest prosta, uważał on, że praca intelektualna, wzrost duchowy jest równie ważny przy budowaniu silnej ojczyzny, jak praca fizyczna.  Ubolewał nad stanem oświaty w kręgach chłopskich, mimo wzrostu znaczenia szkolnictwa uważał, że poziom wiedzy jest nadal niewystarczający, zaznaczał iż jej wzrost mógłby przybliżyć wrogie sobie klasy- „Otóż we wszystkich dzielnicach naszego kraju widzimy, że lud rozwija się społecznie i politycznie, lud wiejski i miejski, włościanie, robotnicy, rzemieślnicy, słowem najniższe i średnie warstwy narodu, i że wytwarzająca się na nowo lub rosnąca w siłę inteligencja zawodowa interesami swymi i dążeniami coraz ściślej łączy się z tym ruchem ludowym.”

Wielką nadzieję pokładał w tzw. Półinteligencji, czyli ludziach, których edukacja zakończyła się na ukończeniu kilku klas szkoły podstawowej, ale nabyciu podstawowych umiejętności takich jak czytanie czy wykonywanie prostych obliczeń. Wzrost znaczenia tej warstwy miał nastąpić wraz z poszerzona edukacją, kontynuowaniem jej. Pojęcie Półinteligencji szło w parze z określeniem standardów jakie panować powinny w polskiej szkole. Możliwością poprawy sytuacji miało być wzorowanie się na standardach anglosaskich, które jak mówił Popławski-  „były podstawą moralnej i materialnej potęgi narodu angielskiego […] To jest wzór, który w sprawie oświaty ludu i szkolnictwa naśladować trzeba”. W programie Stronnictwa Narodowo- Demokratycznego oświata miała wyjątkowe znaczenie, służyła przede wszystkim wzbudzaniu w młodym pokoleniu świadomości narodowej, odpowiedzialności- „najważniejsze jednak aby była to oświata polska, zbliżająca jednocześnie do polskości”.

Oświata polskiego społeczeństwa miała w końcu ostateczny cel- demokratyzację społeczeństwa. Warto zaznaczyć, że postulowana demokracja nie brała się z rewolucyjnych francuskich haseł, ale z głębokiej świadomości niesprawiedliwości i potrzeby wyrównania szans na właściwy rozwój. Głoszone ideały przeciwstawne były socjalizmowi, program narodowców nie był oparty jedynie na sloganach ideologiczny ale wynikał z analizy interesów narodowych. Popławski głosił, ze realizowanie interesów ludu skutkuje poprawą sytuacji całego narodu- „pojęcie interesów ludu jest równoznaczne z pojęciem interesu narodowego”. Na słowa krytyki, w których widoczny był brak zrozumienia dla sprawy ludu, Popławski odpowiadał następująco: „Błędność poglądu tego staraliśmy się wykazać niejednokrotnie, jest to bowiem zdaniem naszym jeden z najszkodliwszych przesądów społecznych. Nie przez naród dla ludu, ale przez lud dla narodu”.

W artykule „Nasz demokratyzm” Popławski zarzuca stronnictwu socjalistycznemu, że pod maską patriotów ukrywają swój prawdziwy cel, a ich dążenia są skrajnie antynarodowe. Wyjaśnia, że brak im  „duszy polskiej, przyrodzonego instynktu narodowego”. Brak patriotyzmu wśród polskich socjalistów, tłumaczy również  dużym odsetkiem Żydów, od których nie można wymagać miłości do Ojczyzny, z która się nie utożsamiają, kulturą, której nie tworzyli, poczuciem przynależności do Narodu, którego nie sa członkami. Ponadto zaznacza  charakteryzujące ich przewartościowanie pojęć. Członkowie innych partii są najpierw Polakami, później zaś siewcami swojej ideologii, tak u socjalistów hierarchizacja jest całkowicie odmienna. Krytyka socjalizmu nie oznaczała jednak u Popławskiego rezygnacji z walki o poprawę warunków ekonomicznych klasy pracującej, czyli tzn. ludu. Walka ta powinna być jednak oparta na realizmie politycznym, ciężkiej organicznej pracy. W odróżnieniu od oponentów narodowcy nie postulowali łączenia się ludzi w „grupy agitatorów”, ale związki, które mogłaby prowadzić skuteczna walkę o poszanowanie godności człowieka- godna płaca czy skrócenie dnia roboczego.

 Jako zobrazowanie moich słów, przedstawię na koniecfragment „Programu Stronnictwa Narodowo- Demokratycznego”.

1. Zapoznawanie warstw pracujących z prawami współ­czesnego życia ekonomiczno-społecznego, z odbywającą się w tym życiu walką interesów i uświadamianie im ich poło­żenia, interesów i właściwych dróg działania ku ich obronie;

2. Rozpowszechnianie między ludem form działania, w których wyrabia się samodzielność społeczna, a więc działania zbiorowego, przede wszystkim w stowarzy­szeniach i spółkach kredytowych, zarobkowych, spożywczych, zawodowych itp.; organizowanie samoistnej działalności ludu, prowadzącej skutecznie do doraźnej obrony jego interesów;

3.     Zaprawianie ludu w umiejętnym wyzyskiwaniu istniejących praw dla swych interesów i dla swej samoistnej działalności, tam zaś, gdzie prawa te działalność krępują, w odpowiednim rozwijaniu działalności nielegalnej;

4.     Domaganie się i wywoływanie możliwymi środkami konieczności reform ustawodawczych, jak rozszerzenie prawodawstwa fabrycznego w duchu dla robotników korzystnym, większej swobody stowarzyszania się w celach społecznych i ekono­micznych itp.”

 

  Emilia Wajszla

1 KOMENTARZ

Komentarze są wyłączone.

Animated Social Media Icons by Acurax Responsive Web Designing Company