Historia i Kultura

Olimpijka z mieczykiem Chrobrego – Jadwiga Wajsówna

Z okazji szóstej rocznicy powstania OWP1 w Łodzi 8 grudnia 1932 r. w lokalu przy ul. Głównej 48 mieczykiem [Chrobrego – M.N.] udekorowano mistrzynię świata w rzucie dyskiem z Los Angeles, pochodzącą z Pabianic Jadwigę Wajsównę.2 Lekkoatletka, medalistka olimpijska, rekordzistka świata i Polski, jedna z najsłynniejszych sportowców II RP. W 1932 roku, na łódzkim stadionie przy alei Unii, ustanowiła rekord świata w rzucie dyskiem, przekraczając granicę 40 metrów jako pierwsza kobieta na świecie. Honorowa obywatelka Pabianic, zawodniczka Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a także członkini Sekcji Młodych Stronnictwa Narodowego.

Wajsówna002Jadwiga Wajs urodziła się 30 stycznia 1912 roku w Pabianicach. Z wykształcenia była księgową – dyplom łódzkiej Wyższej Szkoły Handlowej Żeńskiej uzyskała w 1931 roku. Przygodę ze sportem rozpoczynała w wieku ośmiu lat, w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” w rodzinnych Pabianicach. Początkowo uprawiała gimnastykę. Punktem zwrotnym w jej karierze okazał się triumf polskiej lekkoatletki – Haliny Konopackiej, podczas Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie (1928) – wówczas to Polka ustanowiła rekord świata w rzucie dyskiem, zdobywając pierwszy złoty medal olimpijski dla kraju. To właśnie wtedy Wajsówna postanowiła, że w przyszłości ona też sięgnie po medal. Zaczęła odnosić sukcesy w konkurencjach lekkoatletycznych. Jeszcze tego samego roku zwyciężyła w konkursie rzutu dyskiem podczas mistrzostw lekkoatletycznych w Łodzi.

W reprezentacji Polski zadebiutowała w 1931 roku, zajmując drugie miejsce w konkurencji rzutu dyskiem, ustępując jedynie swojej słynnej koleżance, Halinie Konopackiej. 8 maja 1932 roku, na łódzkim stadionie przy alei Unii „poprawiła” dotychczasowy rekord świata, rzucając dyskiem na odległość 39,78 m. Pod koniec czerwca tego samego roku, podczas Mistrzostw Polski rozgrywanych na stadionie ŁKS, Wajsówna ponownie ustanowiła rekord świata, przekraczając granicę 40 metrów jako pierwsza kobieta na świecie. Na Igrzyska Olimpijskie do Los Angeles (1932) jechała jako faworytka do złotego medalu. Wynik 38,74 m. przyniósł jej jednak „jedynie” brąz – pierwszy medal olimpijski dla regionu łódzkiego.

WAJSWN-1Dorastała wraz z rodzeństwa – siostrą i czwórką braci – w niezamożnej rodzinie. Jej ojciec pracował jako majster w pabianickiej fabryce włókienniczej Rudolfa Kindlera. Wraz z braćmi, Jadwiga wstąpiła do Sekcji Młodych Stronnictwa Narodowego. – Pani, widać, interesuje się bardzo żywo życiem politycznym? Wolno zapytać, co na to wpłynęło? – Mamusia, ojciec, bracia… W ogóle taka się urodziłam, a nie inna. Mam to we krwi.3 Jej brat Stanisław został skazany przez pabianicki sąd na 6 dni aresztu za noszenie mieczyka Chrobrego. Sąd okręgowy w Łodzi uniewinnił go jednak i nakazał zwrócić skonfiskowany przez władze symbol.4 W 1934 roku jej drugi brat Ludomir, za swoją działalność polityczną, trafił do obozu w Berezie Kartuskiej, gdzie przebywał kilka miesięcy. W ramach protestu, Wajsówna planowała wycofać się z Lekkoatletycznych Zawodów Międzypaństwowych Japonia-Polska, mających odbyć się tego roku w Poznaniu. Ostatecznie zdecydowała się jednak wystartować. Ustanowiła wówczas nowy rekord Polski w pchnięciu kulą5.

Była wszechstronnym sportowcem: 5-krotnie pobiła rekord świata w rzucie dyskiem, była 12-krotną rekordzistką Polski w rzucie dyskiem i pchnięciu kulą, 21-krotną mistrzynią kraju w rzucie dyskiem, pchnięciu kulą oraz w skoku wzwyż i w dal. Za osiągnięcia sportowe została uhonorowana Srebrnym Krzyżem Zasługi (1934, 1937) oraz Wielką Honorową Nagrodą Sportową Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego (1934, 1936).

W pierwszych miesiącach wojny Jadwiga Wajsówna przeniosła się do Warszawy. Tam, w 1943 roku została aresztowana wraz z mężem, Franciszkiem Grętkiewiczem i uwięziona przy alei Szucha. Po upadku Powstania Warszawskiego powróciła do Pabianic. Po wojnie kontynuowała karierę w Dziewiarskim Klubie Sportowym (1945–1948) w Łodzi. Wystąpiła na Mistrzostwach Europy w Oslo (1946) w konkursie rzutu dyskiem, zdobywając brązowy medal – pierwszy medal wywalczony po wojnie przez polskiego sportowca. Po raz ostatni w karierze wystąpiła na Igrzyskach Olimpijskich w Londynie zajmując 4. miejsce. Przez kolejne lata była trenerką Łódzkiego Klubu Sportowego (1949–1958). Karierę sportową zakończyła w 1958 roku, poświęcając się pracy z dziećmi w Towarzystwie Przyjaciół Dzieci oraz w utworzonym przez siebie Kole Dzieci Specjalnej Troski w Pabianicach. Miała dwóch synów. Zmarła 1 lutego 1990 roku w rodzinnym mieście. Spoczęła na tamtejszym Starym Cmentarzu. Od 2012 roku patronuje Szkole Podstawowej nr 8. w Pabianicach.

Marta Niemczyk

1 Obóz Wielkiej Polski – organizacja powstała 4 grudnia 1926 roku z inicjatywy Romana Dmowskiego. Organizacja liczyła 200-300 tysięcy członków.

2 Krzysztof W. Mucha, Obóz narodowy w Łódzkiem w latach 1926-1939, Ibidem, Łódź 2009, s. 191

3 Wywiad ukazał się w poznańskim piśmie narodowym „Orędownik” (1934)

5 Światowid, 1934, nr 35, s. 2

Please follow and like us:
Plugin for Social Media by Acurax Wordpress Design Studio