Historia i Kultura Publicystyka

Sytuacja elekcyjna Zygmunta III Wazy

Początki panowania pierwszego króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów z dynastii Wazów wśród ówczesnej szlachty wzbudzały wiele kontrowersji. Główne scysje występowały w szczególności podczas okresu elekcyjnego Zygmunta III, dlatego w poniższym artykule spróbuję przybliżyć jakie relacje panowały po wyborze Zygmunta III na króla Rzeczpospolitej.

Po śmierci Stefana Batorego w roku 1586 w czasie interregnum* zwołano sejm elekcyjny na dzień 30 czerwca 1587 roku. Podczas elekcji głównymi kandydatami byli arcyksiążę Maksymilian III z rodu Habsburgów, który popierany był przez stronnictwo Zborowskich oraz Zygmunt Waza, czyli syn króla Szwecji Jana III Wazy. Młodego, 21 letniego Zygmunta w opozycji do rodu Zborowskich poparł kanclerz Jan Zamoyski. Werdykt elekcji z końca czerwca ogłosił interreks, prymas Stanisław Karnkowski mianując Zygmunta na króla Rzeczpospolitej.

Brak opisu.
Zygmunt III Waza – wikipedia.org

Wobec przegranej elekcji stronnictwo polityczne przegranego kandydata w walce o koronę Rzeczpospolitej należące do opozycji dnia 22 sierpnia nielegalnie obwieściło arcyksięcia austriackiego Maksymiliana na króla Rzeczpospolitej wywołując tym samym poważne zamieszanie w polityce wewnętrznej. Zygmunt III jako prawnie wybrany król w początku października przypłynął szwedzkimi statkami do Gdańska skąd 7 października udał się do Oliwy aby podpisać pacta conventa**, które m.in. zawierały obietnice przyłączenia Estonii do Rzeczpospolitej.

Po zawarciu pactów conventów Zygmunt III udał się na sejm koronacyjny do Krakowa, gdzie został koronowany 27 grudnia 1587 roku na Wawelu, jednak to wydarzenie nie zakończyło elekcyjnych sporów. Do potyczki między wojskami Maksymiliana Habsburga a wojskami hetmana Jana Zamoyskiego doszło w okolicach Krakowa, gdzie armia arcyksięcia licząca około 8 tys. żołnierzy została pokonana. W pościgu za wycofującymi się jednostkami wojsk Maksymiliana do ostatecznego starcia doszło 24 stycznia 1588 roku pod Byczyną. Przegrana bitwa ze strony wojsk Habsburgów skończyła się pojmaniem arcyksięcia wraz z jego zwolennikami.

Bitwa pod Byczyną była ważniejsza od słynnej bitwy pod Wiedniem -  naszahistoria.pl
Jan Matejko – „Jan Zamojski pod Byczyną” (zdj. Mirosław Dragon)
Brak opisu.
Jan Zamoyski – wikipedia.org

W trakcie Sejmu pacyfikacyjnego*** , który odbył się na wiosnę roku 1589 ogłoszono amnestię wobec arcyksięcia wraz z jego zwolennikami politycznymi co bezpośrednio wpłynęło na zawarcie porozumienia ze strony cesarza Rudolfa II Habsburga. Na mocy traktatu z 9 marca 1589 roku znanego w historiografii jako Traktat bytomsko-będziński Habsburgowie oficjalnie uznali Zygmunta III Wazę jako króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów oraz zaprzestali ingerować w sprawy wewnętrzne Rzeczpospolitej.

Spoglądając na wydarzenia obejmujące okres elekcyjny warto zauważyć rolę jaką odegrał wpływowy magnat Rzeczpospolitej, założyciel Zamościa – Jan Zamoyski. Przed sejmem elekcyjnym roku 1587 w walce o koronę rywalizowały stronnictwa Zborowskich i Zamoyszczyków z Janem Zamoyskim na czele. Kanclerz opowiadający się za potomkiem króla szwedzkiego wygrywając z wojskami austriackimi w znacznym stopniu przyczynił się do ustabilizowania pozycji królewskiej młodego Zygmunta III Wazy, który w późniejszych latach stanie się głównym przeciwnikiem starzejącego się Zamoyskiego i jego stronnictwa.

Co ciekawe niespełna 17 lat po wydarzeniach elekcyjnych stronnictwo Zamoyszczyków będzie chciało detronizacji katolika opowiadającego się za kontrreformacją, wybitnego Zygmunta III Wazy.

Przypisy:

Interregnum* – bezkrólewie, okres bez panującego króla, w którym rządy sprawuje interreks, najczęściej prymas.

Pacta conventa** – dokumenty jakie podpisywał każdy elekcyjny król Rzeczpospolitej, zobowiązywał się w nich wykonać pewne obietnice względem Rzeczpospolitej.

Sejm pacyfikacyjny***-rodzaj sejmu walnego w I Rzeczypospolitej mający na celu doprowadzić do pojednania i uspokojenia w kraju. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa pacificatio, które znaczy uspokojenie. Sejm pacyfikacyjny był zwoływany, aby zakończyć okres walk i napięć wewnętrznych powstałych po rozdwojonej elekcji.

Kajetan Goss

Bibliografia:

Henryk Wisner „Zygmunt III Waza”

Ryszard Dzieszyński „Byczyna 1588”

Social Media Integration by Acurax Wordpress Developers