Historia i Kultura

Zachowanie Carycy Katarzyny II w dobie rewolucji francuskiej

Wydarzenie, które obecnie historycy interpretują jako oficjalne zakończenie epoki nowożytnej, czyli wybuch Rewolucji we Francji oddziaływał w skutkach na całą Europę. W artykule postaram się przybliżyć jak cała sprawa wyglądała z perspektywy imperatorowej Katarzyny II, której działania mogły mieć decydujący wpływ na losy ówczesnej Europy.

Caryca Katarzyna II Wielka / pl.wikipedia.org

Na początek trochę o rysie historycznym tego zagadnienia, czyli w jakich miejscach i czasie działy się niżej opisane zagadnienia. Rewolucja Francuska miała miejsce w 1789 roku we Francji, w tym okresie Czapkę Monomacha¹ dzierżyła właśnie Zofia Fryderyka Augusta, czyli Katarzyna II. W okresie po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej wpływy rosyjskiej polityki w państwie Stanisława Augusta Poniatowskiego były widoczne w każdym aspekcie. W dobie Sejmu Wielkiego, który zaczął obradować w Zamku Królewskim w Warszawie w roku 1788 roku, kończąc obrady w 1792 roku, doszło do czarnej procesji Jana Dekerta, która podobnie jak we Francji domagała się praw dla mieszczan.

Bardzo ciekawym wydarzeniem, które odcisnęło się na postawie Katarzyny II była publikacja wydana w 1790 roku przez rosyjskiego pisarza Radiszczewa pt. „Podróż z Petersburga do Moskwy”. Książka traktowała o tematyce tragicznego położenia ludności chłopskiej w Rosji. Katarzyna bała się, że w jej państwie publikacja Radiszczewa mogłaby trafić do większej grupy ludności, a co za tym idzie mogłoby dojść do podobnego scenariusza jaki miał miejsce we Francji. Warto dodać, że w latach 1773-1775 w Rosji miało miejsce powstanie Pugaczowa, do którego początkowo Caryca podeszła lekceważąco, natomiast kiedy powstanie chłopskie rozkręciło się na skalę państwową zmuszona była użyć sił w tłumieniu buntu. W sytuacji z Radiszczewem i jego publikacją nawołującą do rewolucji chłopskiej Katarzyna nauczyła się z historii, że należy gasić bunt w zarodku, dlatego zadziałała błyskawicznie, ponieważ już w 30 czerwca tego samego roku Radiszczew został aresztowany. Na działalność aresztowanego oczytana imperatorowa mówiła: „To buntownik gorszy od Pugaczowa!”

/ lubimyczytac.pl

W trakcie Sejmu Wielkiego 3 maja 1791 roku zawarty został akt Konstytucji, który przede wszystkim likwidował pojęcie liberum veto². Podczas obrad pod nieobecność posłów prorosyjskich (ze względu na święta wielkanocne wyjechali oni do swych rodzin) uchwalono Konstytucję, która bardzo rozwścieczyła imperatorową Katarzynę, która starała się utrzymywać stały nieład w Rzeczypospolitej.

Caryca prezentująca ówczesny rodzaj absolutyzmu oświeceniowego była przerażona tym co wydarzyło się we Francji, ponieważ sama za wszelką cenę nie chciała dopuścić do podobnego scenariusza w państwie Rosyjskim. Kiedy 27 kwietnia 1792 magnaci Szczęsny Potocki, Ksawery Branicki, Seweryn Rzewuski porozumieli się z carycą w Petersburgu, w maju zawiązano Konfederacje Targowicką, w której zwrócono się z prośbą o pomoc rosyjską przeciwko postulatom Sejmu Wielkiego. Po wkroczeniu armii rosyjskiej na tereny Rzeczypospolitej doszło do wojny w obronie konstytucji. Pomimo zwycięstw odniesionych pod Zieleńcami i Dubienką wojska rosyjskie doszły do Warszawy i skłoniły Stanisława Augusta do przystąpienia do konfederacji.

W roku 1793 doszło do II rozbioru Rzeczypospolitej, w którym nie uczestniczyła Austria, ponieważ zajęta była w tym czasie wojną z Francją. Wielki triumf Katarzyny II oznaczał de facto kres Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Kiedy w ogołoconej z rozległego terytorium Rzeczypospolitej doszło do Insurekcji Kościuszkowskiej, Katarzyna wysłała ponownie wojska rosyjskie pod dowództwem doświadczonego generała Suworowa na terytorium Polski, aby zgasić kolejny bunt chłopski. Wydany 7 maja 1794 roku Uniwersał Połaniecki ograniczał poddaństwo chłopów, dlatego na wieść o Uniwersale imperatorowa nie chciała aby idee wydane przez Kościuszkę dające dużą swobodę chłopom przedostały się do Rosji.

Zachowanie jakie prezentowała Katarzyna II w dobie wydarzeń Rewolucji Francuskiej jasno dają do myślenia, że bała się każdego rodzaju buntu i nie chciała aby przejawy rewolucji trafiły do Rosji. Po braku szybkiej interwencji w powstanie Pugaczowa, caryca nauczyła się na przyszłość, że każdy przejaw buntu należy tłumić natychmiastowo. O samych wydarzeniach we Francji komentowała: „Równość to potwór, który pragnie korony”.

Kajetan Goss

Przypisy:

¹ Czapka Monomacha: Insygnium wielkich książąt moskiewskich i carów Rosji, pochodzące najprawdopodobniej z końca XIII lub początku XIV wieku.

² Liberum veto: Zasada ustrojowa Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dająca prawo każdemu z posłów biorących udział w obradach Sejmu do zerwania go i unieważnienia podjętych na nich uchwał.

Bibliografia:

Ludwik Bazylow, Dzieje Rosji

Władysław A. Serczyk, Katarzyna II

Social Media Integration by Acurax Wordpress Developers